Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK)

TİHEK, 6701 sayılı kanun ile, “insan onurunu temel alarak insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, kişilerin eşit muamele görme hakkının güvence altına alınması, hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden yararlanmada ayrımcılığın önlenmesi ile bu ilkeler doğrultusunda faaliyet göstermek, işkence ve kötü muameleyle etkin mücadele etmek ve bu konuda ulusal önleme mekanizması görevini yerine getirmek üzere” kurulmuştur.

TİHEK’e yapılan başvurular, 6701 sayılı kanunda yasaklanan cinsiyet, ırk, renk, dil, din, inanç, mezhep, felsefi ve siyasi görüş, etnik köken, servet, doğum, medeni hâl, sağlık durumu, engellilik ve yaş temellerine dayalı ayrımcılık yasağı ihlalleri ile ilgili yapılabilir.

TİHEK’e Başvuru Koşulları;

  • TİHEK’e gerçek kişiler yanında tüzel kişiler de (dernek veya vakıf gibi) başvuru yapabilir.
  • Aleyhine başvuru yapılan kurumlar, kamu kurum ve kuruluşları yanında, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri de olabilir.
  • Başvurunuzda kimliğinizin gizli tutulmasını talep edebilirsiniz.
  • Başvuruyu kurumun internet sitesinde yayımlanan Gerçek Kişiler İçin Başvuru Formu (EK-1 veya Tüzel Kişiler İçin Başvuru Formu (EK-2)’nu doldurarak yapabilirsiniz.
    • Veya, formdaki zorunlu bilgileri içermek koşuluyla dilekçe yoluyla da başvuru yapılabilir.
    • Eğer var ise, başvurunuza ilişkin destekleyici bilgi/belgeleri de başvurunuza eklemeniz gerekmektedir.
    • Başvuru dili Türkçe olmakla birlikte, eğer başvurucu başka bir dilde kendini daha iyi ifade edebiliyorsa, Kurumca haklı ve makul bulunması halinde kabul edilebilir.
  • Başvuru dilekçelerinizi, kuruma veya kurumun açtığı bürolara, valilik veya kaymakamlıklara yapabilirsiniz.
  • Başvurunuzu elden, posta yoluyla ya da elektronik posta veya faks ile gönderebilirsiniz.
  • Faks veya elektronik posta yoluyla yapılan başvurulara ait dilekçe asılları, on beş (15) gün içinde kuruma gönderilmedikçe başvuru geçerli sayılmaz. Kayıtlı elektronik posta yoluyla yapılan başvurularda bu şart aranmaz.
  • Haklı bir nedenin bulunması hâlinde, başvuru yapılan yerde formun doldurulmasına yardımcı olunmak suretiyle sözlü olarak yaptığınız başvurular da kabul edilir.
  • Valilik veya kaymakamlıklara yapılan başvurularda, başvuru tarih ve sayı vermek suretiyle kayıt altına alınır. Daha sonra (varsa) ekleriyle birlikte en geç üç iş günü içinde doğrudan Kuruma gönderir.
  • Başvurunuzu kanuni temsilci veya vekil aracılığıyla da yapabilirsiniz.
    • Bu durumda, temsile veya vekâlete dair geçerli bir yetki belgesi sunmanız gerekir.
  • Başvuru için vatandaşlık şartı aranmaz, yani Türkiye’de bulunan yabancı uyruklu kişiler de başvuru yapma hakkına sahiptir.
  • Aynı konuda yargı organlarında dava açmış iseniz TİHEK’e başvuru yapılamaz.
  • TİHEK’e başvuru yapılması dava açmaya ilişkin süreleri durdurur. Süreye ilişkin haklarınız saklı kalır.
  • TİHEK için başvuru ücreti bulunmamaktadır.
    TİHEK İletişim Bilgileri

Tel: +90 312 422 78 00
Faks: +90 312 422 78 99
Web adresi: http://tihek.gov.tr
E-posta: [email protected]
Adres: Yüksel Cad. No: 23 06650 | Kızılay-ANKARA


Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) / Ombudsmanlık

KDK, 6328 sayılı kanunla 2012 yılında kurulan kamu hizmetleri bakımından oluşturulmuş bir şikâyet mekanizmasıdır. KDK, “idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”.

KDK Başvuruları ve Koşulları;

  • Ombudsmanlığa gerçek veya tüzel kişiler başvurabilir.
  • Başvuruyu, kişinin kendisi ya da kanuni temsilcisi yapmalıdır. Başkası adına başvuru ancak kanuni temsilci aracılığıyla, temsilen veya vekâlete dair geçerli belge sunularak yapılabilir.
  • Ombudsmanlığa, menfaatinin ihlal edildiğini düşünen kişi ve kurumlar başvurabilir, T.C. vatandaşı olma şartı aranmaz.
    • Çocuk haklarına ilişkin başvurularda, “menfaat ihlali” şartı aranmaz.
  • 18 yaşından küçükler, www.kdkcocuk.gov.tr adresinden yaşadıkları hak ihlallerini bildirebilirler.
  • Kuruma başvuruda bulunulabilmesi için, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununda öngörülen idari başvuru yolları ile özel kanunlarda yer alan zorunlu idari başvuru yollarının tüketilmesi gereklidir.
    • İdari başvuru yolları tüketilmeden yapılan başvurular ilgili kuruma gönderilir. Ancak Kurum, telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ihtimali bulunan hâllerde, idari başvuru yolları tüketilmese dahi başvuruları kabul edebilir.
  • Ombudsmanlığa yapılan başvurular, elektronik ortamda e-başvuru üzerinden, e-devlet üzerinden, e-posta yoluyla ya da şahsen dilekçe ile başvuruda bulunabilirsiniz.
    • Bulunduğunuz ilin valiliği ya da ilçenin kaymakamlığı aracılığıyla da başvurunuzu gerçekleştirebilirsiniz.
  • Faks ve e-posta yoluyla yapılan başvurulara ait dilekçe asılları, 15 gün içinde kuruma gönderilmedikçe başvuru geçerli sayılmaz.
  • Ombudsmanlığa başvuru, başvuru konusunda dava açılmadan önce yapılmalıdır.
  • Mağdur olan kişinin dava açma süresi başvurunun yapıldığı andan itibaren durdurulur. Başvurunun incelenmesi neticesinde karara bağlanması ve ilgiliye tebliğ edilmesi tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.
  • Başvurucunun talebi üzerine şikâyet başvurusu gizli tutulur.
  • Ombudsmanlığa başvuru için herhangi bir ücret ödemeniz gerekmez.

E-başvuru: E-başvuru işlemini www.ombudsman.gov.tr adresinden e-başvuru butonunu kullanarak gerçekleştirebilirsiniz.

Yazılı veya şahsen başvuru:  www.ombudsman.gov.tr  adresinden başvuru formlarının çıktısını alarak doldurmalı ve imzalamalısınız. Başvuru ile ilgili tüm bilgi ve belgeleri mutlaka forma ekleyerek posta ile ya da şahsen kuruma ulaştırmalısınız. Başvuru formunu doldurmadan, zorunlu bilgileri içeren imzalı dilekçelerle de başvurunuzu gerçekleştirebilirsiniz.

KDK İletişim Bilgileri

Tel: +90 312 465 22 00
Faks: +90 312 465 22 65
Web adresi: https://www.ombudsman.gov.tr
E-posta: [email protected]
Adres: T.C. Kamu Denetçiliği Kurumu (Merkez): Kavaklıdere Mah. Nevzat Tandoğan Cad. No:4 Çankaya/ANKARA  

İstanbul Bürosu: Halaskargazi Mahallesi Matbacı Osmanbey Sokak No: 46/B Şişli/İSTANBUL
Tel: +90 212 346 33 84-85
Faks: +90 212 346 33 86


Cumhuriyet Savcılıklarına Suç Duyurusu veya Mahkemelerde Dava Açmak

Ayrımcılık veya hak ihlaline uğradığınızda, hukuksal destek alarak savcılıklara suç duyurusunda bulunabilir ya da dava açabilirsiniz. Savcılık ve mahkemelerin görev alanlarının farklılığı, başvuru süreleri ve prosedürleri nedeniyle suç duyurusunda bulunmak veya dava açmak için bir avukattan profesyonel hukuki destek almanızı tavsiye ederiz.

Maddi durumunuz avukat tutmaya uygun değilse yaşadığınız ildeki barodan Adli Yardım talebinde bulunabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) Bireysel Başvuru

AYM’ye bireysel başvuru yapılabilmesi için ihlal edildiğini düşündüğünüz hak veya özgürlük hem Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ya da ek protokollerinin birinde güvence altına alınmış olmalıdır.

AYM Başvuru Koşulları

  • AYM’ye dernekler ve vakıflar da tüzel kişiliklerine yönelik hak ihlalleri için başvuru yapabilirler.
  • AYM’ye başvurabilmek için yargısal yolların tüketilmesi şarttır, bu olağan kanun yollarının tüketilmesi anlamına gelmektedir. Olağan kanun yollarının tüketilmesi başvurulabilecek bir üst yargı organının ve itiraz yolunun kalmaması hâlidir. Yani hakları ihlal edilen kişiler yargısal yolların tamamını tükettikten sonra AYM’ye bireysel başvuru yapabilirler. AYM, bir konuda birden fazla yargısal yol mevcut ise konu hakkındaki en etkili yargı yolunun tüketilmesini istemektedir.
  • AYM’ye bireysel başvuru süresi, son olağan kanun yolunun tüketilmesinden itibaren 30 gündür. 30 gün içinde bireysel başvuru formu ve ekli belgelerini AYM’ye göndermeniz gerekmektedir.
  • Bireysel başvuru formu ve ekindeki belgeleri; AYM’ye doğrudan elden, adliyelerde nöbetçi mahkemeler kanalıyla veya yurt dışı temsilcilikleri aracılığı ile de yapabilirsiniz. Cezaevinde bulunanlar ise cezaevi idaresi kanalıyla başvuru yapabilirler.
  • Zorunlu bir sebep veya ağır hastalık gibi nedenlerle 30 gün içinde başvuru yapamazsanız, mazeretinizi belgelemek şartı ile mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde başvuru yapabilirsiniz.

AYM Bireysel Başvurusunda Dikkat Edilmesi Gerekenler;

  • Başvuru formunu, usulüne uygun bir şekilde tam olarak doldurmalısınız,
  • Başvuru formunda bireysel başvuruya konu edilen olay veya yargı sürecinde, Anayasa ve AİHS’de düzenlenen hangi hakların ihlal edildiğini belirtmelisiniz,
  • Bireysel başvuru formunun sonuç bölümünde; ileri sürülen ihlallerin tespiti ile ihlalin ortaya çıkardığı zararın giderilmesi için talepleriniz yer almalıdır.

Başvuru için avukat tutulması zorunlu mudur?

Bireysel başvurunuzu bir avukat aracılığı ile yapmak zorunda değilsiniz. Ancak başvurunuz için bir avukattan profesyonel hukuksal destek almanız yararlı olacaktır.

Başvuru için ücret ödenir mi?

Bireysel başvuru için harç ödemeniz gerekmektedir. Ödenecek harcın tutarı her yıl yeniden belirlenir ve Resmi Gazete’de ilan edilir. Başvuru harcı Maliye Vezneleri’ne yatırılır.

AYM İletişim Bilgileri

Web adresi: http://www.anayasa.gov.tr
Tel: +90 312 463 73 00
E-posta: [email protected]
Adres: Ahlatlıbel Mahallesi İncek Şehit Savcı Mehmet Selim Kiraz Bulvarı No: 4  Posta Kodu: 06805 Çankaya / ANKARA


Hak Arama Başvurunuz için Destek Hizmetler

Adli Yardım

Yargılama masrafları (avukatlık ücretleri, yargılama harç ve masrafları, hukuk davalarındaki bilirkişi ücretleri vb.) çoğu başvurucu için adalete erişim konusunda engel teşkil etmektedir. Adalete erişimin güçlendirilmesi için mevzuatta iki yolla adli yardım desteği düzenlemesi yapılmıştır. Adli yardım desteği barolara yapılacak başvuru veya mahkeme kararı ile alınabilir.

Barolardan Adli Yardım Talebi

Maddi durumunuz avukat tutmaya uygun değilse yaşadığınız ildeki barodan Adli Yardım talebinde bulunabilirsiniz. Barolar tarafından verilen adli yardım desteği avukatlık hizmeti ile sınırlı olup, yargılama giderlerini (mahkeme harçları, bilirkişi ücretleri vb.) kapsamamaktadır.

Barolardan Adli Yardım talebi için gerekli belgeler:

  • Muhtardan alınacak gelir durumu belgesi
  • Muhtardan alınacak ikametgâh belgesi
  • Nüfus cüzdanı fotokopisi
  • Dava için gerekli belgelerin fotokopisi

Mahkeme Kararı ile Adli Yardım

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği’nde bahsi geçen kavramın, baroların adli yardım desteği dışında esas olarak mahkemelerden talep edilmesine ilişkin kanuni dayanak HMK’dir. Kanunun 334. maddesi ile 340. maddesi arasında adli yardım ile ilgili hususlar düzenlenmektedir.

Kimler Adli Yardımdan Faydalanabilir?

  • Gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler,
  • Kamuya yararlı dernek ve vakıflar, iddia ve savunmalarında haklı göründükleri ve mali açıdan zor duruma düşmeden gerekli giderleri kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda oldukları takdirde,
  • Yabancı uyruklu kişiler karşılıklılık şartına bağlı olarak adli yardımdan yararlanabilirler.

Adli Yardımın Kapsamı

  • Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyeti,
  • Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyeti,
  • Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesini,
  • Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat teminini sağlamaktadır.

Ancak Mahkeme, talepte bulunanın, yukarıdaki bentlerde düzenlenen hususlardan bir kısmından yararlanmasına da karar verebilir.

Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.

Adli Yardım Talebi Hangi Mahkemeye Sunulur?

  • Adli yardım talebi, dava açılmadan önce yargılamanın yapılacağı mahkemeye, dava açıldıktan sonra ise asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeye sunulur.
  • Temyiz sonrası davanın bir üst mahkemeye aktarılması durumunda, yani kanun yolu aşamasında, hukuk yargılaması için Bölge Adliye Mahkemesi veya Yargıtay’a, idari yargıda ise Bölge İdare Mahkemesi veya Danıştay’a adli yardım talebi sunulabilecektir.
  • İlgili mahkemenin talep olmaması halinde duruşma yapmaksızın karar verme yetkisi vardır; ancak talebin reddi halinde söz konusu kararda sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebepleri açıkça belirtilmelidir.

Adli Yardım Başvurusu Nasıl Yapılır?

  • Mahkemeye adli yardım talebinde bulunan kişi, iddiasının özetini, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri (Başvurucunun üzerine kayıtlı taşınır ve taşınmaz mal bilgileri, başvurucunun aylık kazancı, ailevi durumu, bakmakla yükümlü olduğu kişi sayısı, vb.) mahkemeye sunacaktır. Adli yardım talebine ilişkin evrak, her türlü harç ve vergiden muaftır.
  • Mahkeme başvurunun kısmen veya tamamen kabulüne karar verebileceği gibi; başvurucunun yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olduğuna kanaat getirirse başvuruyu reddebilir.
  • Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Adli yardım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir. Adli yardım, daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz.